Celiakia grupy [WPINACZ]
Objawy celiakii są różne w zależności od grupy wiekowej i płci. Wybierz grupę, aby zobaczyć objawy celiakii typowe dla niej.
U dzieci objawy celiakii często nie dotyczą „brzucha” ale wzrostu, rozwoju i zachowania. Im starsze dziecko, tym częściej objawy celiakii są nietypowe.³ ¹²
Objawy celiakii typowe
(częstsze u młodszych dzieci)
- przewlekłe bóle brzucha, wzdęcia, „brzuch jak balon,
- przewlekła biegunka albo, wbrew stereotypowi, uporczywe zaparcia,² ³ ⁶
- nudności, brak apetytu,
- słabe przybieranie na wadze lub chudnięcie.³ ¹²
Objawy celiakii nietypowe
(łatwe do przeoczenia)
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Dziecko „wypada” ze swojej linii na siatce centylowej albo od zawsze jest najniższe w klasie, bez żadnych problemów z brzuchem. To jeden z najlepiej udokumentowanych pozajelitowych objawów celiakii: według metaanalizy 17 badań celiakię potwierdzono biopsją u około 1 na 14 dzieci z niskim wzrostem z jakiejkolwiek przyczyny i u około 1 na 9 dzieci z tzw. idiopatycznym niskim wzrostem, czyli wtedy, gdy wcześniejsza diagnostyka nie znalazła żadnej innej przyczyny.¹⁴
Innymi słowy: gdy lekarze wykluczyli już „typowe” powody, celiakia okazuje się jedną z najczęstszych uchwytnych przyczyn. Co ważne, to przyczyna odwracalna: po przejściu na dietę bezglutenową tempo wzrastania zwykle wyraźnie się poprawia.¹⁹
Późniejsza pierwsza miesiączka u dziewczynek, opóźnione dojrzewanie u obu płci.
Organizm, który nie dostaje składników odżywczych, „odkłada” dojrzewanie na później. Opóźnione dojrzewanie lub niski wzrost mogą być pierwszym i jedynym sygnałem choroby.¹⁹
Ubytki, przebarwienia i większa podatność szkliwa na uszkodzenia, trwały ślad po niedoborach z okresu, gdy zęby się formowały. Często pierwszy zauważa je stomatolog.³ ⁴
Dziecko blade, wiecznie zmęczone, bez energii do zabawy. Niedobór żelaza wynikający z gorszego wchłaniania, nie z diety.⁷ ¹²
Rozdrażnienie, apatia, trudności z koncentracją i nauką. U nastolatków obraz bywa najbardziej mylący: zmęczenie, bóle głowy, gorsze samopoczucie, łatwo zrzucić na „taki wiek”.³ ¹²
- niski wzrost lub spadek na siatce centylowej bez uchwytnej przyczyny,
- opóźnione dojrzewanie,
- anemia, która nawraca mimo suplementacji żelaza,
- przewlekłe zaparcia z bólami brzucha i niską masą ciała,
- rodzic lub rodzeństwo z celiakią, cukrzyca typu 1 lub choroba tarczycy u dziecka.³ ⁸ ⁹ ¹²
U dorosłych celiakia rzadko wygląda „podręcznikowo”. Objawy pozajelitowe bywają wyraźniejsze niż jelitowe, dlatego pacjenci latami krążą między specjalistami.¹ ² ³
Objawy typowe
- przewlekłe wzdęcia, bóle brzucha, przelewanie,
- biegunki lub zaparcia,
- objawy „jak przy jelicie drażliwym”, celiakia potrafi latami nosić tę etykietę,² ³ ⁴
- niezamierzony spadek masy ciała.
Objawy celiakii nietypowe,
łatwe do przeoczenia
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Jeden z najczęstszych „cichych” objawów celiakii: w chwili rozpoznania celiakii niedokrwistość stwierdza się u około jednej trzeciej pacjentów.¹⁷ Działa to też w drugą stronę: wśród osób diagnozowanych z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza celiakię potwierdza się u około 3-6%.¹⁶
Anemia, która nie ma oczywistej przyczyny albo nawraca mimo leczenia żelazem, jest wskazaniem do diagnostyki celiakii.
Celiakia może dawać objawy ze strony układu nerwowego nawet u osób bez dolegliwości brzusznych. Neurologiczne objawy celiakii to:
Neuropatia obwodowa: mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia w dłoniach i stopach;w przeglądzie systematycznym opisywana nawet u kilkudziesięciu procent chorych (w zależności od badania do 39%), i może wyprzedzać objawy jelitowe.¹⁵ ²⁰
Ataksja glutenowa: postępujące problemy z równowagą i koordynacją ruchów;wśród chorych na celiakię dotyczy kilku procent (0-6%), ale jest ważna, bo bywa jedynym objawem reakcji na gluten.¹⁵
U części pacjentów ich częstość i nasilenie zmniejszają się po wprowadzeniu diety bezglutenowej.²⁰
„Zamglone” myślenie, problemy z doborem słów.²⁰
Gorsze wchłanianie wapnia i witaminy D odbija się na kościach. Zbyt niska gęstość kości „nietypowa dla wieku”, zwłaszcza u osoby przed pięćdziesiątką, bywa pierwszym objawem celiakii.¹ ³ ⁶
Silnie swędzące grudki i pęcherzyki na łokciach, kolanach, pośladkach i skórze głowy. Według metaanalizy występuje u około 7% chorych na celiakię i jest uznawana za jej skórną postać.¹⁸
Przypadkowo wykryte podwyższone ALT lub AST bez uchwytnej przyczyny, u części osób to od tego zaczyna się droga do rozpoznania celiakii.² ⁴
Nawracające afty, pieczenie języka, zajady, szczególnie istotne, gdy towarzyszą im niedobory – to także wyraźny objaw celiakii.³ ⁴
Celiakia daje objawy depresyjne i lękowe. Mogą obe wynikać ze stanu zapalnego, niedoborów i obciążenia przewlekłą, nierozpoznaną chorobą.¹⁰
- „jelito drażliwe” i anemia lub niedobory,
- anemia oporna na suplementację,
- osteoporoza przed 50. rokiem życia,
- neuropatia lub zaburzenia równowagi bez uchwytnej przyczyny,
- podwyższone próby wątrobowe bez przyczyny,
- inna choroba autoimmunologiczna (Hashimoto, cukrzyca typu 1).¹ ² ⁴ ⁸
U kobiet celiakia najczęściej chowa się za trzema etykietami: „anemia od miesiączek”, „przemęczenie” i „niewyjaśnione problemy z płodnością”.² ⁴ ⁷
Typowe objawy celiakii u kobiet
- wzdęcia, bóle brzucha, biegunki lub zaparcia,
- przewlekłe zmęczenie nieustępujące po odpoczynku,
- niedobór żelaza, niska ferrytyna, anemia.⁷
Objawy celiakii nietypowe,
łatwe do przeoczenia
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Obfite miesiączki rzeczywiście mogą powodować niedokrwistość i właśnie dlatego u kobiet nikt nie szuka dalej i objawy celiakii często bywają bagatelizowane.
Sygnały, że przyczyna może leżeć we wchłanianiu: niedobór jest głęboki, wraca po odstawieniu suplementów, słabo reaguje na leczenie żelazem albo towarzyszą mu inne objawy z tej listy.⁷ ¹⁶
Celiakię warto uwzględnić w diagnostyce niepłodności niewyjaśnionej, zwłaszcza gdy współwystępują niedobory, anemia lub inne objawy.² ⁴
Nieleczona celiakia może mieć znaczenie dla przebiegu ciąży;przy nawracających poronieniach bez ustalonej przyczyny jest jedną z chorób do sprawdzenia.² ⁴
Nieregularne cykle, opóźniona pierwsza miesiączka u nastolatek, przedwczesna menopauza. Organizm w stanie przewlekłego niedożywienia „oszczędza” na funkcjach rozrodczych.² ⁴
Autoimmunologiczne choroby tarczycy (Hashimoto, Gravesa-Basedowa) należą do najczęstszych chorób współwystępujących z celiakią. Jeśli masz jedną chorobę autoimmunologiczną, ryzyko drugiej rośnie.⁸
U kobiet ryzyko osteoporozy i tak rośnie po menopauzie, celiakia może je przyspieszać o dekady przez gorsze wchłanianie wapnia i witaminy D.¹ ³ ⁶
Częsty, bagatelizowany efekt przewlekłego niedoboru żelaza.⁷
- anemia nawracająca mimo suplementacji, „od zawsze niska ferrytyna”,
- niepłodność lub poronienia bez ustalonej przyczyny,
- Hashimoto i jakiekolwiek objawy z tej listy,
- osteopenia lub osteoporoza przed menopauzą,
- przewlekłe zmęczenie z niedoborami.² ⁴ ⁷ ⁸
U mężczyzn celiakia bywa rozpoznawana później. Objawy nie pasują do stereotypu choroby, a anemii czy osteoporozy u mężczyzny często nikt nie łączy z jelitami.² ⁶
Objawy celiakii typowe
- przewlekłe biegunki lub zaparcia,
- bóle brzucha, wzdęcia,
- niezamierzony spadek masy ciała.² ³ ⁶
Objawy celiakii nietypowe,
łatwe do przeoczenia
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Mężczyźni nie tracą żelaza fizjologicznie, więc niedokrwistość z niedoboru żelaza u mężczyzny praktycznie zawsze ma konkretną przyczynę do znalezienia. Jedną z nich jest celiakia: wśród pacjentów z niedokrwistością z niedoboru żelaza potwierdza się ją u około 3-6%.² ⁶ ¹⁶
Osteoporoza kojarzy się z kobietami po menopauzie. U mężczyzny, zwłaszcza młodego, zawsze powinna uruchomić szukanie przyczyny, w tym oceny wchłaniania.¹ ² ⁶
Mrowienie i drętwienie kończyn, zaburzenia równowagi, bóle głowy, mgła mózgowa. Jak u wszystkich dorosłych, mogą wyprzedzać jakiekolwiek objawy jelitowe.¹⁵ ²⁰
Swędzące grudki i pęcherzyki (choroba Duhringa) na łokciach, kolanach, pośladkach. Pacjent trafia do dermatologa, a źródło problemu jest w reakcji na gluten.¹⁸
Spadek siły i wydolności, którego nie tłumaczy tryb życia, efekt niedoborów i przewlekłego stanu zapalnego.³ ⁶
Nieleczona celiakia pogarsza stan odżywienia i może wpływać na gospodarkę hormonalną, co pośrednio ma znaczenie także dla płodności mężczyzny.² ⁴
Nieprawidłowe ALT lub AST wykryte przy okazji badań okresowych, bez uchwytnej przyczyny.² ⁴
- anemia z niedoboru żelaza, zawsze,
- osteoporoza lub osteopenia, zwłaszcza przed 50. rokiem życia,
- przewlekłe objawy „jak jelito drażliwe” i niedobory,
- niewyjaśnione zmęczenie i spadek masy ciała,
- celiakia u rodzica, dziecka lub rodzeństwa.² ⁶ ⁹
