Jakie badania warto wykonać przed in vitro – badanie zarodka i genetyka rodziców.
Kiedy staracie się o dziecko, chcecie zrobić wszystko, żeby dać sobie największą szansę. In vitro to ogromna nadzieja, ale też wiele pytań i emocji – dlatego naturalne jest, że zanim ruszy procedura, szukacie pewności, że zrobiliście wszystko, co możliwe, i że niczego ważnego nie pominęliście.
Właśnie temu służą dobrze dobrane badania przed in vitro. Poniżej spokojnie uporządkujemy, co bada się na samym zarodku, co warto sprawdzić u siebie i co robić po wyniku – bez medycznego żargonu i bez straszenia. Zasada jest jedna: badanie ma sens wtedy, gdy realnie zmienia Wasz plan działania i przybliża Was do dziecka.
W skrócie: przed in vitro spotykają się dwa pytania. „Czy ten zarodek jest zdrowy?” – na to odpowiada badanie zarodka wykonywane w klinice. „Co my, przyszli rodzice, wnosimy do tej ciąży?” – na to odpowiadają badania u Was, najlepiej zanim powstanie zarodek. Drugie pytanie często decyduje o tym, czy pierwsze trzeba będzie w ogóle zadawać.
Dwie ścieżki badań przed in vitro: badanie zarodka (PGT) wykonywane w klinice (PGT-A, PGT-M, PGT-SR) oraz badania rodziców przed ciążą – GeneScreen® (zdrowie przyszłego dziecka), FertiScan (geny a płodność i poronienia), kariotyp, KIR i HLA-C, trombofilia.
Co to jest badanie zarodka przed in vitro (PGT)?
Spis treści
Badanie zarodka (PGT) to sprawdzenie materiału genetycznego zarodka jeszcze przed jego przeniesieniem do macicy. Wykonuje je klinika leczenia niepłodności: embriolog pobiera kilka komórek z zarodka około 5. doby rozwoju, a laboratorium ocenia jego geny. Dzięki temu do transferu można wybrać zarodek o największej szansie na prawidłową ciążę. Skrót PGT pochodzi od angielskiego preimplantation genetic testing, czyli badanie genetyczne przed zagnieżdżeniem.
Ma trzy warianty – rozpiszę je najprościej, jak się da:
PGT-A – liczba chromosomów
Sprawdza, czy zarodek ma prawidłową liczbę chromosomów (to „paczki” z zapisem DNA). Nieprawidłowa liczba to najczęstsza przyczyna, dla której zarodek się nie zagnieżdża lub ciąża kończy się poronieniem.
PGT-M – konkretna choroba
Szuka jednej, znanej wcześniej choroby genetycznej, którą oboje możecie przekazać dziecku. Wykonuje się je, gdy już wiadomo, że w grę wchodzi konkretny gen – najczęściej dzięki badaniu rodziców.
PGT-SR – przebudowa chromosomów
Dla par, u których jedno z rodziców ma przebudowę chromosomów (fragmenty pozamieniane miejscami). Rodzic jest zdrowy, ale zarodki mogą dziedziczyć niekompletną wersję – stąd poronienia lub nieudane transfery.
Uczciwie – co badanie zarodka daje, a czego nie obiecuje. Zmniejsza ryzyko poronienia w danym transferze i pomaga uniknąć transferów zarodków, które i tak by się nie rozwinęły. Największą korzyść widać u kobiet po 35.-40. roku życia oraz po powtarzających się poronieniach.6 Warto jednak wiedzieć, że samo badanie zarodka nie zwiększa u każdej pary łącznej szansy na dziecko i nie zastępuje badań w ciąży. Daje realny zysk tam, gdzie pomaga podjąć lepszą decyzję o transferze – dlatego wybiera się je z lekarzem i genetykiem, indywidualnie.
Ile kosztuje badanie zarodka przed in vitro?
Orientacyjnie badanie jednego zarodka pod kątem liczby chromosomów (PGT-A) kosztuje w polskich klinikach od ok. 3 000 do 5 000 zł, a każdy kolejny zarodek zwykle 2 000–2 500 zł. Droższe jest badanie pod kątem konkretnej choroby w rodzinie (PGT-M), bo laboratorium projektuje je indywidualnie „pod Waszą rodzinę”: zależnie od kliniki i liczby zarodków to zwykle od kilku tysięcy do ok. 15 000–20 000 zł za pakiet obejmujący pierwsze zarodki, plus dopłata za każdy kolejny. Cena zależy więc głównie od wariantu badania i liczby zarodków – dokładną kwotę zawsze podaje klinika, w której odbywa się in vitro, bo to badanie wykonuje się w laboratorium embriologicznym, na zarodkach.
Dwie rzeczy warto wiedzieć: koszt badania zarodka to osobny wydatek, którego nie obejmuje cena transferu. I choć sama procedura in vitro jest dziś w Polsce dofinansowana, diagnostyka preimplantacyjna (badanie zarodka) pozostaje płatna komercyjnie i nie jest objęta refundacją.
Zanim jednak dojdzie do wydatku na badanie zarodków, jest tańszy krok, który potrafi ustawić całą procedurę: sprawdzenie, co wnosicie do ciąży Wy – przyszli rodzice. To badania, które wykonacie z domu, zanim powstanie pierwszy zarodek.
Co warto sprawdzić u siebie, zanim powstanie zarodek?
Badanie zarodka odpowiada na pytanie „czy ten zarodek jest w porządku?”. Ale zostają pytania, na które zarodek nie odpowie: dlaczego zarodki się nie zagnieżdżają, dlaczego wracają poronienia, dlaczego mimo dobrych wyników ciąży wciąż brak – i czy nie przekażecie dziecku choroby, o której w rodzinie „nigdy nie było mowy”. Odpowiadają na nie badania u Was. Część z nich najlepiej wykonać jeszcze przed procedurą, bo wynik może wskazać, którego wariantu badania zarodka w ogóle potrzebujecie.
Jak zadbać o zdrowie przyszłego dziecka jeszcze przed ciążą? (badanie GeneScreen®)
GeneScreen® pomaga Wam wejść w in vitro ze spokojem, że dla zdrowia przyszłego dziecka zrobiliście wszystko, co możliwe. GeneScreen® sprawdza geny Twoje i partnera pod kątem chorób, które dziecko mogłoby odziedziczyć tylko wtedy, gdy tę samą zmianę nosicie oboje. Każde z Was z osobna jest zdrowe i zwykle o tym nie wie – dlatego „w rodzinie nic nie występowało”.5 To obszar, którego standardowe badania nie pokazują, a który pozwala realnie ochronić dziecko – jeszcze zanim się pocznie.
Co po wyniku – jeśli okaże się, że oboje jesteście nosicielami tej samej choroby? To początek konkretnego planu, a nie koniec drogi do zdrowego dziecka:
- możecie zaplanować badanie zarodków pod kątem tej jednej choroby (PGT-M) i przenieść zarodek, który jej nie ma,
- możecie z genetykiem omówić dokładniejszą opiekę i badania w ciąży,
- decyzje podejmujecie z czasem i na spokojnie, a nie pod presją trwającej już ciąży.
Ten sam wynik uzyskany dopiero w ciąży zostawia znacznie mniej możliwości i trudniejsze decyzje pod presją czasu. Dlatego wiedza przed ciążą to realny wybór, a nie formalność. GeneScreen® analizuje 2121 genów, odpowiedzialnych za 2100 chorób, a wynik omawiacie z genetykiem klinicznym – konsultacja jest w cenie.
Znacie już całą przyczynę braku ciąży? (FertiScan)
Część odpowiedzi bywa zapisana w genach – nawet wtedy, gdy podstawowe badania są prawidłowe albo gdy jedną przyczynę już wykryto i leczycie. FertiScan Complete szuka drobnych zmian w genach wpływających na płodność, najwcześniejszy rozwój zarodka i utrzymanie ciąży. Wykonuje się je z wymazu z wewnętrznej strony policzka.2,3
To badanie ma sens w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, gdy słyszycie „hormony w porządku, USG dobre, nasienie prawie w normie” – a ciąży wciąż brak. Po drugie – i o tym mówi się rzadziej – gdy jedną przyczynę już znaleziono i leczycie, a wyniki nawet się poprawiają. Wykrycie jednego czynnika nie oznacza bowiem, że to jedyny. Niepełny obraz płodności potrafi realnie oddalać od ciąży lub od szczęśliwego donoszenia jej do porodu, mimo dobrze prowadzonego leczenia.
Najważniejsze: wynik nie kończy się na wskazaniu „problem jest tutaj” – otwiera konkretne rozwiązania. Najlepiej widać to po stronie męskiej:4
Słaba ruchliwość plemników
Plemniki są, ale poruszają się wolno. Rozwiązanie: docytoplazmatyczne wstrzyknięcie plemnika do komórki jajowej (ICSI) – ruchliwość przestaje być przeszkodą.
Brak plemników w nasieniu
W nasieniu ich brak, ale często są obecne w jądrze. Rozwiązanie: pobranie plemników bezpośrednio z jądra i wykorzystanie ich do zapłodnienia.
Trudność z zapłodnieniem
Plemniki mają nietypową budowę i same nie aktywują komórki jajowej. Rozwiązanie: in vitro z technikami wspomagającymi zapłodnienie.
Po stronie kobiecej FertiScan sprawdza m.in. geny związane z dojrzewaniem komórek jajowych i odpowiedzią jajników na leczenie, a wariant FertiScan Poronienia obejmuje geny powiązane z utratą ciąży – wynik pomaga lekarzowi dobrać leczenie zamiast działać po omacku.
Dlaczego to ważne, nawet gdy już się leczycie: płodność zależy od wielu mechanizmów naraz. Wykrycie i leczenie jednej przyczyny to duży krok, ale bez pełnego obrazu łatwo przeoczyć drugą, która wciąż działa w tle. FertiScan pomaga sprawdzić, czy leczycie całą przyczynę, a nie tylko jej część.
Wracają poronienia lub nieudane transfery – co sprawdzić? (kariotyp)
Warto wykonać badanie kariotypu obojga partnerów. Kariotyp to „zdjęcie” wszystkich chromosomów – pokazuje ich liczbę i budowę. U zdrowej osoby może występować drobna przebudowa chromosomów, o której nie wie aż do momentu starań o dziecko.
Co po wyniku: jeśli u jednego z Was wyjdzie taka przebudowa, bywa to brakującym wyjaśnieniem serii niepowodzeń – i jednocześnie wskazaniem do badania zarodków w wariancie PGT-SR, żeby do transferu wybierać zarodki bez tej wady. W Polsce kariotyp jest zwykle wymagany także przed samym badaniem zarodków.
Zarodek „dobry”, a się nie zagnieżdża – dlaczego? (KIR i HLA-C)
Czasem odpowiedź leży w reakcji układu odpornościowego matki na zarodek. Badanie KIR i HLA-C sprawdza dopasowanie między komórkami odpornościowymi macicy a genami dziedziczonymi po ojcu. Rozważa się je głównie przy powtarzających się poronieniach i nieudanym zagnieżdżeniu mimo dobrej jakości zarodków.
Co po wyniku: wynik pomaga lekarzowi zdecydować, czy przed kolejnym transferem warto włączyć postępowanie wspierające zagnieżdżenie zarodka.
Czy skłonność do zakrzepów utrudnia ciążę? (trombofilia wrodzona)
Trombofilia wrodzona to wrodzona skłonność do tworzenia zakrzepów, która może utrudniać prawidłowe ukrwienie już w najwcześniejszej ciąży i sprzyjać poronieniom – często bez żadnych wcześniejszych objawów. Badanie rozważa się przy poronieniach i powikłaniach ciążowych.
Co po wyniku: wynik pozwala lekarzowi ocenić ryzyko zakrzepowe i zdecydować o dalszym postępowaniu w czasie starań i ciąży.
Wynik coś wykrył – i co dalej? Konkretne przykłady
Badanie ma sens dlatego, że po wyniku wiadomo, co konkretnie zrobić – celem jest ciąża i zdrowe dziecko, a nie sama diagnoza. Poniższa grafika czyta się od lewej do prawej: po lewej to, co wynik może wykryć, po prawej – rozwiązanie, które proponuje wtedy medycyna:
Oboje nosicielami tej samej choroby (GeneScreen)
Badanie zarodków (PGT-M), transfer zdrowego zarodka
Każda z tych dróg prowadzi w tę samą stronę: do donoszonej ciąży i narodzin zdrowego dziecka. Wynik nie jest końcem – jest początkiem konkretnego planu, który ma Was do tego przybliżyć.
Jakie badania przed transferem zarodka wybrać w naszej sytuacji?
Nie każda para potrzebuje wszystkich badań. Dobór zależy od Waszej historii. Najprostsza ściąga:
| Wasza sytuacja | Warto omówić | Co realnie daje |
|---|---|---|
| Przygotowujecie się do in vitro i chcecie zacząć rozsądnie | GeneScreen® | Wiecie przed ciążą, czy potrzebne będzie badanie zarodków (PGT-M) – i zyskujecie czas na wybór. |
| Ciąży wciąż brak mimo dobrych wyników | FertiScan Complete, kariotyp | Konkretny kierunek dalszego leczenia zamiast badań „na wszelki wypadek”. |
| Były poronienia lub nieudane transfery | Kariotyp, KIR i HLA-C, trombofilia, FertiScan | Wyjaśnienie przyczyny i wskazanie, co zmienić przed kolejną próbą. |
| Nasienie „w normie”, a procedury się nie udają | FertiScan Complete Mężczyzna | Może wskazać rozwiązanie: ICSI, pobranie plemników z jądra lub techniki wspomagające zapłodnienie. |
| Świadomie planujecie rodzicielstwo | GeneScreen® | Większy spokój i ochrona zdrowia dziecka – zanim decyzje trzeba podejmować pod presją ciąży. |
Czy warto robić te badania przed in vitro?
Dobra wiadomość: in vitro jest dziś w Polsce refundowane, więc sama procedura nie obciąża już Waszego budżetu tak jak kiedyś. To zmienia pytanie – z „czy nas na to stać?” na „jak zrobić wszystko, żeby ta próba zakończyła się ciążą i zdrowym dzieckiem?”. Bo refundowana próba to wciąż ogromny wysiłek hormonalny, fizyczny i emocjonalny, a liczba refundowanych podejść jest ograniczona. Nieudany cykl to nie tylko stracony czas – to jedna próba mniej.
Ważne: refundacja obejmuje samą procedurę, ale nie diagnostykę, która często decyduje o jej powodzeniu. Dlatego in vitro bywa wykonywane bez pogłębionego sprawdzenia, co u Was może stać na drodze do ciąży – i dlatego część prób się nie udaje. Badanie zarodka (PGT) również nie jest refundowane.
Te badania mają jeden cel: przygotować Was do in vitro najlepiej, jak się da, i zwiększyć szansę, że skończy się porodem zdrowego dziecka. Konkretnie, przed refundowaną próbą mogą:
- sprawić, że do transferu trafi zdrowy zarodek – jeśli wyjdzie przebudowa chromosomów albo wspólne nosicielstwo, lekarz kieruje na badanie zarodków (PGT-SR/PGT-M) i przenosi zarodek bez wady, zamiast tracić refundowaną próbę na zarodek, który i tak by się nie rozwinął;
- zmienić metodę na skuteczniejszą – przy czynniku męskim (np. słabej ruchliwości plemników) lekarz wybiera ICSI zamiast klasycznego in vitro, żeby doszło do zapłodnienia;
- pomóc utrzymać ciążę – przy trombofilii albo czynniku immunologicznym lekarz włącza leczenie jeszcze przed transferem, zamiast czekać na kolejne niepowodzenie;
- skrócić drogę do dziecka – wynik pokazuje, czy inseminacja ma jeszcze sens, czy lepiej od razu przejść do in vitro, zamiast tracić miesiące na metodę o małej szansie.
Sedno: nie chodzi o wykrywanie problemów dla samej wiedzy ani o „więcej badań na wszelki wypadek”. Chodzi o to, żeby refundowana – ale ograniczona i wyczerpująca – próba miała największą szansę zakończyć się tym, po co ją podejmujecie: narodzinami zdrowego dziecka.
Umów się na badanie
Wybierz termin badania
1. Wybierz badanie
2. Wybierz badanie w punkcie pobrań lub wizytę domową
3. Wybierz termin
4. Dane kontaktowe
Jak wygląda badanie krok po kroku?
Prościej, niż się wydaje – większość badań genetycznych dla przyszłych rodziców wykonuje się bez wizyty w laboratorium:
FAQ – najczęstsze pytania
Źródła medyczne
[1] ESHRE Guideline: Unexplained Infertility
[2] Rodrigues i wsp., 2020 – Genetics in human reproduction
[3] Patrizio i wsp., 2020 – Genetics of human female infertility
[4] Krausz i Riera-Escamilla, 2018 – Genetics of male infertility
[6] ASRM, 2024 – The use of preimplantation genetic testing for aneuploidy (PGT-A): a committee opinion
Podane ceny badań PGT oraz procedury in vitro mają charakter orientacyjny i opierają się na publicznych cennikach klinik (dostęp 2026); wartości mogą różnić się między placówkami.
Treści na tej stronie zostały przygotowane przez zespół specjalistów laboratorium testDNA, które od ponad 20 lat zajmuje się badaniami DNA w Polsce. Naszą misją jest dostarczanie pacjentom rzetelnych informacji oraz nowoczesnych rozwiązań diagnostycznych.
W pracach nad materiałami edukacyjnymi uczestniczą lekarze, diagności laboratoryjni oraz konsultanci medyczni, którzy na co dzień wspierają kobiety po poronieniach i pary zmagające się z niepłodnością. Dzięki temu masz większą pewność, że informacje, które czytasz, są oparte na aktualnej wiedzy medycznej i praktyce klinicznej.
