Ojcostwo i pokrewieństwo

Czym jest test na ojcostwo?

Test na ojcostwo (nazywany też badaniem na ojcostwo lub testem DNA na ojcostwo) to analiza genetyczna, która sprawdza, czy dany mężczyzna jest biologicznym ojcem dziecka. 

Każdy z nas dziedziczy połowę materiału genetycznego od matki, a połowę od ojca. Laboratorium porównuje profil DNA dziecka z profilem domniemanego ojca i sprawdza, czy fragmenty, które dziecko musiało odziedziczyć po ojcu, rzeczywiście się zgadzają.

Wynik badań DNA jest jednoznaczny. Jeśli mężczyzna nie jest ojcem, wykluczenie ojcostwa podaje się ze 100% pewnością. Jeśli mężczyzna jest ojcem, potwierdzenie podaje się z prawdopodobieństwem powyżej 99,9999% – tzw. prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością.

Jaką metodą wykonywane są testy na ojcostwo i pokrewieństwo?

Testy na ojcostwo i pokrewieństwo wykonujemy z użyciem metody polimorfizmu DNA w układzie STR (Short Tandem Repeats) przy zastosowaniu multipleksowej reakcji łańcuchowej polimerazy (Multipleks PCR) oraz elektroforezy kapilarnej.

Jakie próbki analizujemy w testach na ojcostwo i pokrewieństwo?

Do testu na ojcostwo najczęściej wykorzystujemy następujące próbki:
1. wymaz z policzka – materiał podstawowy, najprostszy i najpewniejszy w pobraniu;
2. próbki śladowe – np. szczoteczka do zębów, smoczek, słomka, kubek, butelka, sztućce, chusteczka z katarem, niedopałek papierosa, guma do żucia, włosy z cebulkami – badaliśmy nawet nadgryzione ciastko.
3. krew – rzadko ale jest to możliwe.

Dlaczego wymaz z policzka jest lepszy od krwi do testu na ojcostwo?

Bo daje dokładnie tak samo pewny wynik, a jest przy tym bezbolesny, nieinwazyjny i można go pobrać samodzielnie w domu – także u noworodka. DNA jest identyczne w każdej komórce ciała, więc próbka z policzka niesie tę samą informację genetyczną co krew.

Co ważne, do badania ojcostwa można wykorzystać nie tylko wymaz. Dzięki doświadczeniu w genetyce sądowej analizujemy również tzw. próbki śladowe – czyli przedmioty, na których została ślina lub inne wydzieliny, naskórek, czy cebulki włosów danej osoby. To rozwiązanie dla tych, którzy chcą ustalić pokrewieństwo całkowicie dyskretnie.

Jakie są rodzaje testów na ojcostwo?

Samo badanie DNA w każdym przypadku wygląda tak samo i daje tak samo pewny wynik. Różnica dotyczy tego, do czego wynik ma Ci później posłużyć. Stąd dwie drogi: test prywatny i test do celów sądowych.

Test prywatny – gdy chcesz wiedzieć tylko dla siebie

Wybierasz go, gdy zależy Ci wyłącznie na własnym spokoju i pewności. Próbki możesz pobrać samodzielnie w domu (używając zamówionego zestawu) albo umówić się na wizytę w jednej z ponad 300 placówek w całej Polsce. Wynik jest w 100% pewny. Ma jednak charakter prywatny – służy Tobie, nie sądowi. I bardzo często to w zupełności wystarcza.

Dlaczego ten wynik nie ma „wartości dowodowej” dla sądu? Z prostej przyczyny ponieważ sam pobierasz próbki, sąd nie ma pewnością, że pobrałeś je od właściwych osób.

Test na ojcostwo z zaświadczeniem – gdy wynik może być dowodem

Wybierasz go, gdy dopuszczasz myśl, że wynik przyda Ci się w sądzie, prokuraturze albo w sprawie o alimenty czy zmianę nazwiska ale jednocześnie nie chcesz lub nie możesz angażować do badania matki dziecka. Zmienia się wtedy jedna rzecz: sposób pobrania próbek. Przychodzisz z dzieckiem do placówki, potwierdzacie tożsamość dokumentami, a laboratorium dołącza do wyniku zaświadczenie, że próbki pobrano od konkretnych, potwierdzonych osób. Dopiero to nadaje wynikowi moc dowodową.

Test na ojcostwo z pełną procedurą sądową

Taki test na ojcostwo wykonasz bez skierowania z sądu. Różnica pomiędzy tym testem ojcostwa, a wcześniej opisanymi polega na tym, że w badaniu już musi wziąć udział matka (przy okazji potwierdzane jest macierzyństwo), pobranie próbek następuje w placówce medycznej w obecności lekarza lub pielęgniarki posiadających upoważnienie biegłego sądowego, a do wyniku badania dołączona jest opinia eksperta pełniącego funkcję biegłego sądowego. Dokładnie w ten sam sposób wygląda badanie DNA, gdy zleca je sąd.

Co to są markery DNA i dlaczego są istotne?

Markery DNA to konkretne, charakterystyczne miejsca na DNA. Na wyniku każdy marker opisany jest dwiema liczbami – jedną odziedziczoną po matce, drugą po ojcu. Porównując te liczby u dziecka i u domniemanego ojca, laboratorium sprawdza, czy pasują do siebie tak, jak powinny.

Zasada jest prosta: im więcej badanych markerów, tym większa pewność wyniku. Tanie testy analizują zwykle 16 markerów. To bywa za mało – szczególnie gdy w badaniu nie uczestniczy matka, bo wtedy trudniej „odfiltrować” jej połowę genów dziecka. Przy 16 markerach DNA może to dać wynik, który nie spełnia wymogów PTMSiK.