Niski poziom białka PAPP-A w ciąży – jakie są przyczyny?

Niski poziom białka PAPP-A najczęściej nie oznacza choroby dziecka. PAPP-A to białko produkowane przez łożysko, a jego obniżony wynik może wynikać zarówno z przyczyn niezwiązanych ze zdrowiem dziecka (ciąża po in vitro, źle policzony wiek ciąży, wyższa masa ciała, palenie), jak i z sytuacji wymagających uwagi – podwyższonego ryzyka trisomii u dziecka lub słabszej pracy łożyska. To, co decyduje o dalszym postępowaniu, to nie sama liczba PAPP-A, lecz wynik obliczonego ryzyka, obraz USG i cały obraz ciąży.

Ten artykuł wyjaśnia dlaczego PAPP-A bywa niskie i co to znaczy w praktyce. Jeśli szukasz omówienia całego testu złożonego, progów ryzyka i zalecanych dalszych badań, na naszej stronie znajdziesz osobny artykuł tutaj.

Czym właściwie jest PAPP-A?

PAPP-A (ciążowe białko osoczowe A) jest wytwarzane przez trofoblast – tkankę, z której powstaje łożysko. Pozwala ono uwolnić czynnik wzrostu, który napędza wzrost łożyska i płodu. Dlatego stężenie PAPP-A we krwi matki jest jednocześnie sygnałem o rozwoju ciąży i o wydolności łożyska.

PAPP-A oznacza się z krwi matki w teście podwójnym – razem z wolną podjednostką beta-hCG – między 11. a 13.+6 tygodniem ciąży. W połączeniu z pomiarem przezierności karkowej (NT) w USG tworzy to test złożony pierwszego trymestru, rekomendowany każdej ciężarnej przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) [1].

Kluczowe jest zrozumienie, że PAPP-A pełni dwie różne funkcje naraz, i wiele dostępnych w internecie opisów wymienia tylko pierwszą z nich:

• Marker ryzyka chromosomowego (trisomii) – obniżone PAPP-A zwiększa (statystycznie) prawdopodobieństwo trisomii 21, 18 i 13.
• Wczesny wskaźnik funkcji łożyska – ponieważ PAPP-A produkuje łożysko, jego niski poziom bywa najwcześniejszym śladem tego, że łożysko rozwija się słabiej [2].

To rozróżnienie jest podstawą całego artykułu. Bez niego łatwo błędnie założyć, że „niskie PAPP-A = zespół Downa”.

Co to znaczy „niskie” PAPP-A, czyli jak czytać wynik w MoM

Wyniku PAPP-A nie ocenia się w jednostkach laboratoryjnych IU/L, tylko w MoM (wielokrotność mediany).

MoM to Twój wynik podzielony przez wartość typową dla kobiet w tym samym tygodniu ciąży, więc 1,0 MoM to wartość typowa, a 0,5 MoM to „połowa typowej wartości” – i to znaczy tak samo niezależnie od laboratorium i metody.

• Za „niskie” najczęściej uznaje się wynik poniżej 0,4–0,5 MoM (poniżej 5. centyla),
• za „bardzo niskie” – poniżej 0,2 MoM [3,4,11].

Zanim laboratorium wyliczy MoM, koryguje surowy wynik o czynniki, które wpływają na PAPP-A: wiek ciąży, masę ciała matki, pochodzenie etniczne, palenie, ciążę po in vitro i ciążę mnogą [2]. To ważne – błędne informacje w tych danych mogą sztucznie zaniżyć lub zawyżyć MoM.

Ważne...

Podkreślmy: to są wartości orientacyjne i nie powinny służyć do samodzielnej interpretacji wyniku. W badaniach jako próg „niskiego” PAPP-A używa się różnych wartości [3,4]. Dlatego dwa laboratoria mogą inaczej opisać ten sam wynik jako „obniżony”. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.

Najczęstsze przyczyny niskiego PAPP-A

W wielu przypadkach niskie PAPP-A ma przyczynę niezwiązaną z chorobą dziecka – często jest to ciąża po in vitro, źle policzony wiek ciąży lub cechy samej mamy (masa ciała, palenie). Niskie PAPP-A może też odzwierciedlać realny problem: podwyższone ryzyko wady chromosomowej albo słabszą pracę łożyska.

Przyczyny, które obniżają PAPP-A, ale nie oznaczają choroby dziecka

• Ciąża po zapłodnieniu pozaustrojowym (in vitro). [5].
• Błędnie oznaczony wiek ciąży. PAPP-A rośnie z każdym dniem ciąży. Jeśli ciąża jest w rzeczywistości młodsza, niż przyjęto, wynik wypadnie „za niski”. Dlatego ważne jest pobranie krwi w odpowiednim wieku ciąży.
• Wyższa masa ciała matki. Im większa objętość krwi, tym bardziej białko się „rozcieńcza”; laboratorium to koryguje [2].
• Palenie papierosów. U palących PAPP-A jest średnio niższe [6].
• Pochodzenie etniczne. Wartości bazowe różnią się między grupami etnicznymi i są uwzględniane w korekcie [2].

Przyczyny, które mogą mieć znaczenie dla zdrowia

• Podwyższone ryzyko wady chromosomowej. W trisomii 21 (zespół Downa) PAPP-A jest zwykle obniżone, a wolne beta-hCG podwyższone. W trisomii 18 (zespół Edwardsa) i 13 (zespół Patau) obniżone są zwykle oba markery. Sam niski PAPP-A nie rozpoznaje jednak żadnej z tych wad – jest tylko jednym z elementów wyliczanego ryzyka.
• Słabsza funkcja łożyska. Ponieważ PAPP-A produkuje łożysko, jego niski poziom bywa najwcześniejszym śladem gorszego zagnieżdżenia i unaczynienia łożyska. To wiąże się statystycznie z ryzykiem takich powikłań jak nadciśnienie ciążowe, stan przedrzucawkowy, zahamowanie wzrastania płodu, poród przedwczesny czy – w najcięższych przypadkach – obumarcie wewnątrzmaciczne [2,3,4].

Niskie a bardzo niskie PAPP-A 

Łagodnie obniżone PAPP-A przy prawidłowym USG i obliczonym ryzyku zwykle ciąż nie wiąże się z powikłaniami. Bardzo niskie PAPP-A to inna sytuacja –  badania konsekwentnie wiążą je z wyraźnie wyższym ryzykiem ciężkiego zahamowania wzrastania płodu, wczesnego stanu przedrzucawkowego i obumarcia. Dlatego bardzo niski wynik zasługuje na indywidualną ocenę lekarza.

Dane pokazują, że ryzyko rośnie stopniowo wraz ze spadkiem PAPP-A i staje się istotne klinicznie dopiero przy bardzo niskich wartościach:

• W badaniach niskie PAPP-A w pierwszym trymestrze wiązało się z podwyższonym ryzykiem urodzenia dziecka zbyt małego (SGA), stanu przedrzucawkowego i obumarcia – ale wartość predykcyjna pojedynczego markera była umiarkowana, niewystarczająca, by traktować go jako samodzielny test przesiewowy powikłań [3].
• Badania skupione na wartościach poniżej 0,2 MoM wskazują na wyraźnie silniejszy związek z ciężkim zahamowaniem wzrastania, stanem przedrzucawkowym przed 34. tygodniem oraz obumarciem płodu [4].

Najważniejsze: sam niski PAPP-A to sygnał, nie diagnoza

Pojedynczy nieprawidłowy marker, taki jak niskie PAPP-A, nie jest ani rozpoznaniem powikłania, ani – według najnowszych wytycznych – samodzielnym wskazaniem do profilaktyki. Nowoczesne postępowanie opiera się na ocenie wielu czynników naraz, a nie na jednej liczbie.

Tu pojawia się informacja kanadyjskiego towarzystwa położniczego (SOGC 2025) – pojedynczy nieprawidłowy marker pierwszego trymestru sam w sobie nie jest wskazaniem do profilaktyki – powinien być oceniany w ramach szerszego obrazu [7].

Co to znaczy w praktyce:

• Niskie PAPP-A przy prawidłowym obliczonym ryzyku i prawidłowym USG w wielu kobiet kończy się urodzeniem zdrowego dziecka.
• Współczesne badania przesiewowe w kierunku stanu przedrzucawkowego opierają się na połączeniu cech matki, ciśnienia tętniczego, przepływu w tętnicach macicznych i markerów łożyskowych (PlGF, ewentualnie PAPP-A) – a nie na samym PAPP-A. Fetal Medicine Foundation w swoim modelu przesiewu stanu przedrzucawkowego oparła się głównie na PlGF, ponieważ dodanie PAPP-A niewiele zmienia skuteczność [7].
• U kobiet z wysokim ryzykiem stanu przedrzucawkowego udowodniono skuteczność kwasu acetylosalicylowego w małej dawce, włączonego przed 16. tygodniem ciąży: w badaniu zmniejszył on częstość przedwczesnego stanu przedrzucawkowego [8,9].

Materiał ma charakter informacyjny. Decyzję o takiej profilaktyce zawsze podejmuje lekarz prowadzący, oceniając całość obrazu — nie należy jej wdrażać samodzielnie na podstawie jednego wyniku.

Kiedy niski PAPP-A dotyczy genetyki dziecka – i czy można wtedy uniknąć amniopunkcji

Jeśli niskie PAPP-A złożyło się na podwyższone ryzyko trisomii w teście złożonym, kolejnym krokiem nie musi być od razu amniopunkcja. Zgodnie z rekomendacjami PTGiP, w części zakresów ryzyka najpierw proponuje się bezpieczny test NIPT (badanie wolnego płodowego DNA), którego prawidłowy wynik pozwala uniknąć badania inwazyjnego.

Niskie PAPP-A wpływa na dalsze kroki dopiero wtedy, gdy – razem z beta-hCG, przeziernością karkową i wiekiem matki — złoży się na wysokie ryzyko w wyliczeniu testu złożonego. Zgodnie z rekomendacjami PTGiP i PTGC z 2022 roku [1]:

NIPT analizuje wolne, pozakomórkowe DNA płodu krążące we krwi matki i pozwala doprecyzować ryzyko najczęstszych trisomii bez ryzyka dla ciąży, z czułością dla trisomii 21 przekraczającą 99% – znacznie wyższą niż około 90% dla testu złożonego [10]. Prawidłowy wynik NIPT często pozwala zrezygnować z amniopunkcji, która bywa wykonywana u wielu mam ostatecznie rodzących zdrowe dzieci. Wielu przyszłym mamom pozwala też zyskać poczucie spokoju i bezpieczeństwa.

Warto pamiętać jednak o dwóch rzeczach:

• NIPT to nadal test przesiewowy – wynik wskazujący na nieprawidłowość wymaga potwierdzenia badaniem inwazyjnym [1].
• NIPT ocenia chromosomy płodu; nie zastępuje obserwacji łożyska. Jeśli powodem niskiego PAPP-A jest słabsza funkcja łożyska, dziecko może być chromosomowo zdrowe, a ciąża i tak wymaga uważniejszej opieki.

Dowiedz się więcej: Na czym polegają NIPT i ile kosztują >>

Mam niskie PAPP-A i co dalej?

O dalszym postępowaniu decyduje nie sama liczba PAPP-A, lecz trzy elementy razem: obliczone ryzyko trisomii, obraz USG oraz to, jak bardzo obniżony jest wynik. Poniższe kroki pomagają uporządkować myślenie – pamiętaj jednak, że nie zastępują rozmowy z lekarzem.

1. Sprawdź, jakie jest obliczone ryzyko całego testu złożonego, a nie tylko sam PAPP-A. Sama liczba PAPP-A bez wyliczonego ryzyka niewiele mówi.
2. Zapytaj, czy dane do korekty były prawidłowe – wiek ciąży, masa ciała, palenie, ciąża po in vitro.
3. Ustal, czy USG pierwszego trymestru było prawidłowe. Prawidłowy obraz płodu istotnie zmniejsza niepokój związany z samym niskim PAPP-A.
4. Jeśli ryzyko trisomii jest podwyższone – rozważ dodatkowe badania (NIPT, amniopunkcja – w zależności od poziomu ryzyka)
5. Jeśli PAPP-A jest bardzo niskie – nawet przy prawidłowym ryzyku chromosomowym warto porozmawiać o dodatkowej opiece nad ciążą i profilaktyce.
6. Nie wdrażaj niczego samodzielnie. Skonsultuj się najpierw z lekarzem [7,8].

Więcej informacji

Masz pytania o badania prenatalne? Rozważasz NIPT i nie jesteś pewna, czy to badanie dla Ciebie? Porozmawiaj z konsultantką medyczną – opowiedz o swojej sytuacji i doradzimy Ci rozwiązanie.

Podsumowanie

Niski poziom PAPP-A często ma przyczynę niezwiązaną z chorobą dziecka – od ciąży po in vitro, przez błędne datowanie wieku ciąży, po cechy samej mamy. Kiedy ma znaczenie, działa w dwóch niezależnych kierunkach: jako element ryzyka trisomii oraz jako wczesny wskaźnik pracy łożyska. Najważniejsze jest jednak to, że sama liczba PAPP-A nie jest diagnozą. O dalszych krokach decyduje całość: obliczone ryzyko, obraz USG i jak bardzo obniżony jest wynik.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy niskie PAPP-A oznacza, że dziecko ma zespół Downa?

Nie. PAPP-A to jeden z kilku elementów wyliczenia ryzyka. Obniżony wynik podnosi statystyczne prawdopodobieństwo, ale samodzielnie niczego nie rozpoznaje. Większość ciąż z niskim PAPP-A to ciąże z prawidłowym kariotypem [3].

Czy niskie PAPP-A na pewno oznacza problem z łożyskiem?

Nie. Związek istnieje, ale pojedynczy niski wynik ma umiarkowaną wartość predykcyjną i nie powinien być używany samodzielnie do przewidywania powikłań [3,7].

Czy trzeba być na czczo do testu PAPP-A?

Nie. PAPP-A i beta-hCG są wytwarzane przez łożysko niezależnie od posiłku matki.

Czy prawidłowe USG „unieważnia” niski wynik PAPP-A?

Nie unieważnia, ale istotnie uspokaja – zwłaszcza w kontekście ryzyka chromosomowego. Przy bardzo niskim PAPP-A obserwacja łożyska pozostaje jednak zasadna niezależnie od obrazu USG w pierwszym trymestrze.

Źródła

1. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka dotyczące zasad oraz warunków wykonywania badań przesiewowych oraz diagnostycznych badań genetycznych w okresie prenatalnym. Ginekol Perinatol Prakt. 2022;7(1):20–33.
2. Relationship between PAPP-A levels in the first trimester of pregnancy and complication risk. PMC; 2025. Dostępne w bazie PubMed Central (PMC12701645).
3. Morris RK, Bilagi A, Devani P, Kilby MD. Association of serum PAPP-A levels in first trimester with small for gestational age and adverse pregnancy outcomes: systematic review and meta-analysis. Prenat Diagn. 2017;37(3):253–265. doi:10.1002/pd.5001.
4. Livrinova V, Petrov I, Samardziski I, Jovanovska V, Simeonova-Krstevska S, Todorovska I, i wsp. Obstetric outcome in pregnant patients with low level of pregnancy-associated plasma protein A in first trimester. Open Access Maced J Med Sci. 2018;6(6):1028–1031. doi:10.3889/oamjms.2018.238.
5. Pregnancies conceived using assisted reproductive technologies (ART) have low levels of pregnancy-associated plasma protein-A (PAPP-A) leading to a high rate of false-positive results in first-trimester screening for Down syndrome. Hum Reprod. 2009;24(6):1330–1338.
6. The effect of maternal alcohol and drug abuse on first-trimester screening analytes: a retrospective cohort study. BMC (PMC7517691); 2020.
7. Abnormal maternal serum markers and adverse pregnancy outcomes (SOGC Technical Update No. 462). J Obstet Gynaecol Can. 2025.
8. Rolnik DL, Wright D, Poon LC, i wsp. Aspirin versus placebo in pregnancies at high risk for preterm preeclampsia (ASPRE). N Engl J Med. 2017;377(7):613–622. doi:10.1056/NEJMoa1704559.
9. Roberge S, Nicolaides K, Demers S, i wsp. The role of aspirin dose on the prevention of preeclampsia and fetal growth restriction: systematic review and meta-analysis. Am J Obstet Gynecol. 2017;216(2):110–120.e6.
10. Faieta N, i wsp. Performance of a genome-wide NIPT: a retrospective analysis of over 70 000 pregnancies. Prenat Diagn. 2024. doi:10.1002/pd.6580.
11. Dugoff L, Hobbins JC, Malone FD, Porter TF, Luthy D, Comstock CH, i wsp. First-trimester maternal serum PAPP-A and free-beta subunit human chorionic gonadotropin concentrations and nuchal translucency are associated with obstetric complications: a population-based screening study (the FASTER Trial). Am J Obstet Gynecol. 2004;191(4):1446–1451. doi:10.1016/j.ajog.2004.06.052.