Badanie na celiakie – wyklucz celiakię (trwałą nietolerancję glutenu) jednym prostym badaniem.
Bezboleśnie, bez konieczności wykonywania prowokacji glutenem. Zyskaj pewność i uniknij powtarzania kosztownych testów na przeciwciała w przyszłości.
Bóle brzucha, wzdęcia brzucha, biegunki, anemia, niska ferrytyna, przewlekłe zmęczenie, afty, problemy skórne albo trudności z zajściem w ciążę czy poronienia
Celiakia nie zawsze wygląda jak typowa „choroba jelit”. U wielu osób przez lata daje objawy, które łatwo pomylić z zespołem jelita drażliwego, stresem, alergią, nietolerancją pokarmową albo „wrażliwym żołądkiem”.
Dlatego jeśli podejrzewasz, że masz nietolerancja glutenu, nie zaczynaj od zgadywania ani od samodzielnego przechodzenia na dietę bezglutenową. Najpierw sprawdź, czy Twój organizm w ogóle ma genetyczną predyspozycję do celiakii.
Badanie genetyczne na celiakię możesz wykonać wygodnie w domu (pobierasz próbkę wymazu z policzka) lub w jednej z naszych placówek. Wynik jest ważny przez całe życie, ponieważ Twoje geny się nie zmieniają.
.
Jak wykonać badanie na celiakię?
Badanie na celiakię zrobisz łatwo i bezboleśnie. Próbkę (wymaz z policzka) pobierzesz samodzielnie w domu.
Zamów zestaw
Wyślemy Ci go kurierem lub do dowolnego paczkomatu.
Pobierz i odeślij próbkę
Pobranie wymazu z policzka nic nie boli i zajmuje kilkanaście sekund. Odbiór próbki masz w cenie.
Odbierz wynik
Wynik otrzymasz wygodnie online, do 7 dni roboczych od dotarcia próbki do laboratorium.
Nie musisz być na czczo ani zmieniać diety. Badanie genetyczne jest wiarygodne także wtedy, gdy ograniczasz gluten.
Czym jest celiakia?
Spis treści
Celiakia (choroba trzewna) to nie zwykła nietolerancja glutenu ale przewlekła choroba autoimmunologiczna: układ odpornościowy reaguje nieprawidłowo na gluten – białko obecne w pszenicy, życie i jęczmieniu – i przy okazji uszkadza kosmki jelita cienkiego.¹ ⁵
Kosmki jelitowe jelitowe są jak miękki dywan z drobnymi wypustkami – dzięki nim jelito ma ogromną powierzchnię wchłaniania. Gdy zanikają, jelito gorzej wchłania żelazo, wapń, witaminy i białko. A to właśnie z jelita cienkiego organizm bierze składniki do pracy krwi, kości, hormonów i układu nerwowego.¹ ² ³ ⁶ Dlatego też celiakia „odbija się” na funkcjonowaniu całego organizmu powodując często objawy neurologiczne, depresję czy niepłodność.
.
Zdrowe kosmki jelitowe
Prawidłowe wchłanianie do krwi
Uszkodzone kosmki jelitowe
Brak wchłaniania w celiakii
Schemat poglądowy. Proporcje i liczba kosmków nie odpowiadają rzeczywistym.
>
Do tego dochodzi jeszcze przewlekły stan zapalny – „tocząca” się bitwa powoduje, że organizm musi skierować „wszystkie siły” tam, gdzie uważa, że są teraz najpotrzebniejsze i to dlatego objawy celiakii mogą dotyczyć całego organizmu.
Jaka jest przyczyna celiakii?
Samo spożywanie glutenu nie wystarczy do rozwoju celiakii. Aby ta choroba wystąpiła potrzebne są trzy rzeczy: geny odpowiedzialne za jej rozwój (dokładnie warianty HLA-DQ2 i HLA-DQ8), gluten oraz czynnik środowiskowy, który „aktywuje” chorobę.
Tym czynnikiem środowiskowym może być stres, infekcje wirusowe, zmiany w składzie flory bakteryjnej jelit, czy zmiany hormonalne w przebiegu ciąży.
I choć geny masz od urodzenia, a gluten jesz od dziecka, celiakia potrafi ujawnić się w wieku 30, 50 czy 70 lat. Wtedy, kiedy pojawi się jakiś „zapalnik”.
>
Poznaj historię Marceliny
Ponad dwa lata diagnostyki, kolejni specjaliści, coraz więcej leków, a nawet podejrzenie nowotworu. Odpowiedź okazała się zaskakująco prosta.
Marcelina, 55 lat
Zaczęły boleć kolana
Od kilku lat problemy ze stawami. Badania obrazowe potwierdziły stan zapalny, a w tym wieku zwyrodnienia nikogo nie dziwiły. Rehabilitacja przynosiła jednak marne skutki, a Marcelina coraz częściej sięgała po leki przeciwbólowe.
Zmęczenie i niedobór żelaza
Rodzina zauważyła, że wygląda na zmęczoną, a ciemna karnacja zrobiła się „szara”. Do tego wypadające włosy i sucha skóra. Badania krwi wykazały niedobór żelaza, co pozornie tłumaczyło objawy. Rozdrażnienie i zły nastrój Marcelina wiązała ze stresem, bo akurat sporo się u niej działo.
Mijały miesiące, suplementacja nie pomagała
Wyniki poprawiły się nieznacznie, ale wciąż były niezadowalające. Doszły duszności. Kolejne badania przyniosły niepokojącą informację: podwyższony marker nowotworowy CA-125.
Gastroskopia i kolonoskopia
Powodem skierowania była krew w kale. Badanie wykazało zanik kosmków jelitowych. Dopiero wtedy poszczególne objawy zaczęły układać się w całość.
Diagnoza: celiakia
Trwała nietolerancja glutenu. Po wdrożeniu diety bezglutenowej poprawił się stan skóry, włosów i paznokci, a ból stawów ustąpił. Wyniki badań również zaczęły wracać do normy.
Dlaczego przez dwa lata nikt nie pomyślał o celiakii?
Nie miała typowych objawów ze strony układu pokarmowego. Nie bolał jej brzuch, nie miała biegunek.
W rodzinie nikt nie chorował na celiakię, więc nie było powodu, by o niej myśleć.
Objawy pasowały do innych wyjaśnień: wieku, zwyrodnień, niedoboru żelaza i stresu.
Marcelina straciła dwa lata na szukanie przyczyny, którą dało się wykluczyć jednym badaniem.
Historia jednej pacjentki, opublikowana za jej zgodą. Objawy celiakii bywają bardzo różne, a opisany przebieg nie jest regułą. O zakresie diagnostyki decyduje lekarz.
Które badanie na celiakię wybrać? Dlaczego warto sprawdzić geny na początku?
Bez wariantów HLA-DQ2 (DQ2.2, DQ2.5) lub HLA-DQ8 – celiakia się nie rozwinie. Geny te uznaje się za warunek konieczny choroby.¹ ⁵ ¹¹ Czyli innymi słowy badanie genetyczne jako jedyne może wykluczyć celiakię praktycznie w 100%. Raz na całe życie.
Poszczególne badania na celiakię odpowiadają na różne pytania:
- Badanie przeciwciał (anty-tTG i EMA IgA + całkowite IgA) – sprawdza, czy choroba toczy się w tej chwili. Potrafi celiakię potwierdzić, ale nie potrafi jej wykluczyć: część chorych nie wytwarza przeciwciał, a dieta bezglutenowa zafałszowuje wynik.³ ⁵ Jeżeli więc jesteś już na diecie bezglutenowej, to badanie nie powie Ci, czy celiakia jest u Ciebie aktywna. Jeśli masz objawy, a wynik przeciwciał jest negatywny nie oznacza to, że nie masz celiakii.
> - Badanie genetyczne HLA-DQ2/DQ8 – nie potwierdzi trwającej choroby, ale jako jedyne potrafi wykluczyć celiakię niemal w 100%. Wykonujesz je raz w życiu, a to, czy jesz gluten, czy nie, nie ma dla wyniku żadnego znaczenia.¹ ² ³ ⁵
Ujemny wynik badania genów zamyka rozdział „celiakia” definitywnie – bez powtarzania kosztownej serologii przy każdym powrocie objawów.
Dwa badania na celiakie – dwie różne odpowiedzi
Badanie przeciwciał
anty-tTG IgA + całkowite IgA
Czy może wykluczyć celiakię?
Nie
ujemny wynik nie zamyka tematu
Czy potwierdza aktywną chorobę?
Tak
pokazuje, czy choroba toczy się teraz
Czy dieta bezglutenowa wpływa na wynik?
Tak
na diecie wynik może wyjść prawidłowy mimo choroby
Jak często trzeba powtarzać?
Przy każdej kontroli
wynik opisuje stan z dnia badania
Badanie genetyczne
HLA-DQ2.2, HLA-DQ2.5, HLA-DQ8
raz w życiu
Czy może wykluczyć celiakię?
Tak, niemal w 100%
przy braku genów choroba praktycznie nie może się rozwinąć
Czy potwierdza aktywną chorobę?
Nie
wskazuje predyspozycję, nie rozpoznanie
Czy dieta bezglutenowa wpływa na wynik?
Nie
geny są takie same na każdej diecie
Jak często trzeba powtarzać?
Raz w życiu
wynik jest ważny na zawsze
Czy biopsja jelita zawsze potwierdza celiakię?
Celem biopsji jest ocena stanu jelit – wykrywa zanik kosmków jelitowych oraz potwierdza stan zapalny. Choć zanik kosmków jelitowych jest charakterystyczny dla celiakii to jednak nie zawsze jednoznacznie potwierdza tę chorobę bo zanik kosmków może też występować przy innych chorobach jelit np. zespole Leśniowskiego-Crohna.
Kiedy zanik kosmków nie oznacza celiakii
Lekarz zlecił Pani Katarzynie badanie genetyczne w kierunku celiakii, choć ta od 3 lat miała już zdiagnozowaną celiakię. Rozpoznanie postawiono na podstawie biopsji jelita, która wykazała zanik kosmków jelitowych.
Wynik badania – brak wariantów HLA-DQ2 i HLA-DQ8. To oznacza wykluczenie celiakii choć pacjentka miała ją „potwierdzoną” biopsją.
Lekarz zlecił to badanie ponieważ od początku podejrzewał, że zanik kosmków u tej pacjentki ma zupełnie inną przyczynę niż celiakia. Potrzebował badania, które rozstrzygnie sprawę i wybrał jedyne, które potrafi celiakię wykluczyć: badanie genów.
Ujemny wynik HLA-DQ2/DQ8 zdjął celiakię ze stołu i otworzył drogę do szukania prawdziwej przyczyny. W tym wypadku była to choroba Leśniowskiego–Crohna.
Nie. Celiakia jest najczęstszą przyczyną zaniku kosmków jelitowych, ale nie jedyną. W badaniu, w którym przeanalizowano przypadki pacjentów z zanikiem kosmków i ujemnymi przeciwciałami, celiakia (w postaci seronegatywnej) odpowiadała za mniej niż połowę rozpoznań – resztę stanowiły zupełnie inne choroby.
- Leki – najbardziej znanym przykładem jest olmesartan, popularny lek na nadciśnienie, który u części osób wywołuje enteropatię „udającą” celiakię (biegunka, chudnięcie, zanik kosmków). Po odstawieniu leku jelito się regeneruje. Kosmki mogą uszkadzać też m.in. leki immunosupresyjne (azatiopryna, metotreksat) czy niesteroidowe leki przeciwzapalne.
- Pasożyty – przede wszystkim lamblia (Giardia lamblia); przewlekła lambioza potrafi dawać obraz łudząco podobny do celiakii.
- Pospolity zmienny niedobór odporności (CVID) — wrodzone zaburzenie produkcji przeciwciał, któremu mogą towarzyszyć przewlekłe biegunki, zaburzenia wchłaniania i zanik kosmków.
- Enteropatia autoimmunologiczna – rzadka choroba, w której układ odpornościowy atakuje jelito niezależnie od glutenu.
- Choroby zapalne jelit – zanik kosmków bywa spotykany m.in. w chorobie Leśniowskiego-Crohna.
- Inne przyczyny – przewlekłe infekcje (w tym H. pylori), niektóre chłoniaki jelita, a u małych dzieci także nietolerancja białek mleka krowiego.
Każda z tych chorób wymaga innego leczenia i żadnej z nich nie leczy dieta bezglutenowa. Pacjent z zanikiem kosmków z powodu leku czy lambli może latami stosować ścisłą dietę bez glutenu i nie poczuć żadnej poprawy, bo prawdziwa przyczyna cały czas działa.
Dokładnie tę, którą wykorzystał lekarz z naszej historii. Międzynarodowe zalecenia dotyczące diagnostyki zaniku kosmków przy ujemnych przeciwciałach wskazują badanie HLA-DQ2/DQ8 jako jeden z kluczowych kroków:
brak genów = celiakię można praktycznie wykluczyć i od razu skierować diagnostykę na inne tory (leki, pasożyty, odporność), zamiast tracić miesiące na dietę bezglutenową, która nie mogła pomóc.
Skoro same geny nie wywołują celiakii, to po co je badać?
Posiadanie genów to jeszcze nie choroba. Warianty HLA-DQ2.2, HLA-DQ2.5, HLA-DQ8 posiada mniej więcej 30–40% Europejczyków i większość z nich prawdopodobnie nigdy nie zachoruje.
Dlatego wiele osób pyta: „Skoro badanie genetyczne nie potwierdzi celiakii, to jaki jest sens go robić?”
Sens jest taki, że badanie genetyczne robisz raz na całe życie. Geny się nie zmieniają. Jednym badaniem możesz więc wykluczyć celiakię praktycznie w 100% i to nie tylko na dziś, ale i na przyszłość.
- Jeśli wynik jest ujemny – nie masz genów związanych z celiakią – nie musisz wracać do diagnostyki jeśli w przyszłości zauważysz objawy nietolerancji glutenu . Gdy za trzy lata znów dopadnie Cię zmęczenie, anemia albo wzdęcia, będziesz wiedzieć, że tej jednej przyczyny szukać już nie musisz i szybciej trafisz na właściwą.
. - Z kolei wynik dodatni pozwala uciec przed poważnymi konsekwencjami po prostu dlatego, że rozpoznasz celiakię w porę. Jeśli kiedyś pojawią się objawy, nawet te nietypowe , wiesz, że masz predyspozycję, i od razu wykonujesz badanie przeciwciał, zamiast miesiącami krążyć od gastrologa przez hematologa do endokrynologa.
>
Kompleksowy test genetyczny na celiakię
Próbka
Wymaz z policzka pobierzesz łatwo w domu
Zakres
Kompleksowy zakres: HLA DQ2.2, DQ2.5 i DQ8
Czas
Wynik do 7 dni roboczych
Dieta
Zalecenia dietetyczne i przykładowy jadłospis do każdego wyniku pozytywnego.
Najlepiej oceniane laboratorium
Sprawdź opinie w GoogleUczestniczymy w programie kontroli jakości
Cena badania
327 zł
Darmowa wysyłka i odbiór, kurier/paczkomat
Twoja próbka jest ubezpieczona
Zapłać później z PayPo albo rozłóż płatność na raty 0%.
Zamawiam testBadanie genetyczne ma szczególne znaczenie wtedy, gdy:
- masz objawy, ale nie wiesz, od czego zacząć diagnostykę celiakii
- jesteś już na diecie bezglutenowej,
- wyniki innych badań są niejednoznaczne,
- celiakia występuje w Twojej rodzinie,
- masz chorobę autoimmunologiczną, np. Hashimoto lub cukrzycę typu 1,
- masz niedobory, anemię lub niską ferrytynę bez jasnej przyczyny,
- chcesz sprawdzić, czy gluten rzeczywiście powinien być jednym z głównych podejrzanych.
- Co oznacza wynik badania?
- Jeśli wynik nie wykazuje predyspozycji do celiakii
Które objawy celiakii możesz pomylić z innymi chorobami?
Kliknij grupę objawów, aby rozwinąć opis.
Krew i żelazo
To jedne z najczęściej opisywanych objawów celiakii. Żelazo wchłania się głównie w początkowym odcinku jelita cienkiego, dokładnie tam, gdzie celiakia najczęściej uszkadza kosmki. Stąd przewlekłe zmęczenie, senność, bladość, zawroty głowy, kołatanie serca, wypadanie włosów, łamliwe paznokcie, gorsza koncentracja.² ⁷
Celiakia może powodować niedobór żelaza nawet bez żadnych objawów jelitowych.
U kobiet anemia bywa automatycznie zrzucana na miesiączki, ale jeśli niedobór jest duży, nawraca albo słabo reaguje na suplementację, warto sprawdzić też wchłanianie bo może ona być pierwszym albo jedynym objawem celiakii.⁷
Przewlekłe zmęczenie
To nie jest zwykłe „nie chce mi się”. Pacjenci opisują brak siły od rana, mgłę w głowie, potrzebę odpoczynku po prostych czynnościach, uczucie, że ciało „nie ma paliwa”.
Te objawy mogą wynikać z niedoborów pokarmowych wywołanych celiakią np. anemii, niedoborów witaminy D i B12 ale też z przewlekłego stanu zapalnego.³ ⁶
Skóra
Celiakia może dawać objawy ze strony skóry – wynika to z niedoborów pokarmowych i stanu zapalnego. Wielu pacjentów z celiakią skarży się na suchą skórę, poszarzałą cerę, łamliwe paznokcie czy swędzące zmiany.
Najbardziej charakterystyczna jest choroba Duhringa, skórna postać celiakii (mimo nazwy to nie opryszczka): silnie swędzące grudki i pęcherzyki, najczęściej na łokciach, kolanach, pośladkach, plecach i skórze głowy.³ ⁴ ⁶
Z celiakią może też współwystępować łysienie plackowate – obie choroby mają podłoże autoimmunologiczne.
Jama ustna
Choć mało osób kojarzy to je z objawami celiakii to właśnie nawracające afty, ubytki i przebarwienia szkliwa, pieczenie języka, zajady³ ⁴ mogą wynikać z nieleczonej trwałej nietolerancji glutenu.⁴
Kości i mięśnie
Celiakia może także dawać objawy ze strony układu mięśniowej i kostnego. Gorsze wchłanianie wapnia i witaminy D może prowadzić do bólów kostnych i mięśniowych, skurczów, osteopenii i osteoporozy – czasem to właśnie „za niska gęstość kości jak na ten wiek” jest pierwszym sygnałem celiakii u dorosłych.¹ ³ ⁶
Układ nerwowy i psychika
Jednym z częstych objawów celiakii są bóle głowy i migreny, mrowienie kończyn, problemy z równowagą, mgła mózgowa, trudności z koncentracją, a także obniżony nastrój, lęk i drażliwość.³ ⁴ ¹³
Nie każda depresja ma związek z celiakią, ale gdy objawom psychicznym towarzyszą anemia, niedobory lub choroby autoimmunologiczne, celiakię warto uwzględnić w diagnostyce.² ³ ¹³ Często to właśnie to złe samopoczucie jest jedynym objawem występującej celiakii.
Jednym z objawów celiakii u kobiet są trudności z zajściem w ciążę, niepłodność o niewyjaśnionej przyczynie, poronienia, zaburzenia miesiączkowania, przedwczesna menopauza.
Z kolei mężczyzn nieleczona celiakia może pośrednio wpływać na płodność przez stan odżywienia i gospodarkę hormonalną.² ⁴ Innymi słowy nasienie jest po prostu słabsze „jakościowo”. Dlatego jeśli ciąży nie ma lub następują poronienia, warto wykluczyć celiakię.
Ważne! Często to właśnie w ciąży dochodzi do „aktywacji” celiakii. Poronienia mogą być jej pierwszym objawem.
Tarczyca i immunologia
Celiakia częściej współwystępuje z Hashimoto, chorobą Gravesa-Basedowa, cukrzycą typu 1, autoimmunologicznymi chorobami wątroby i zespołem Sjögrena.¹ ⁴ ⁸ Jeśli masz jedną z tych chorób tym bardziej warto wykonać badanie genetyczne na celiakię.
Jednym z objawów celiakii mogą też być przypadkowo wykryte podwyższone próby wątrobowe (ALT, AST) bez jasnej przyczyny.² ⁴
Które objawy powinny skłonić Cię do wykonania badania na celiakię?
Jedną z przyczyn późnego rozpoznawania celiakii jest fakt, że wiele osób nie wie, że jej objawy mogą się bardzo różnić w zależności od wieku i płci. Celiakia nie musi wcale występować od dzieciństwa – może ujawnić się w każdym wieku, a jej objawy bywają bardzo różne.
.
Objawy celiakii są różne w zależności od grupy wiekowej i płci. Wybierz grupę, aby zobaczyć objawy typowe dla niej.
U dzieci celiakia potrafi uderzać nie w brzuch, ale we wzrost, rozwój i zachowanie. Im starsze dziecko, tym częściej objawy są nietypowe.³ ¹²
Objawy typowe
(częstsze u młodszych dzieci)
- przewlekłe bóle brzucha, wzdęcia, „brzuch jak balon,
- przewlekła biegunka albo, wbrew stereotypowi, uporczywe zaparcia,² ³ ⁶
- nudności, brak apetytu,
- słabe przybieranie na wadze lub chudnięcie.³ ¹²
Objawy nietypowe,
łatwe do przeoczenia
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Dziecko „wypada” ze swojej linii na siatce centylowej albo od zawsze jest najniższe w klasie, bez żadnych problemów z brzuchem. To jeden z najlepiej udokumentowanych pozajelitowych objawów celiakii: według metaanalizy 17 badań celiakię potwierdzono biopsją u około 1 na 14 dzieci z niskim wzrostem z jakiejkolwiek przyczyny i u około 1 na 9 dzieci z tzw. idiopatycznym niskim wzrostem, czyli wtedy, gdy wcześniejsza diagnostyka nie znalazła żadnej innej przyczyny.¹⁴
Innymi słowy: gdy lekarze wykluczyli już „typowe” powody, celiakia okazuje się jedną z najczęstszych uchwytnych przyczyn. Co ważne, to przyczyna odwracalna: po przejściu na dietę bezglutenową tempo wzrastania zwykle wyraźnie się poprawia.¹⁹
Późniejsza pierwsza miesiączka u dziewczynek, opóźnione dojrzewanie u obu płci.
Organizm, który nie dostaje składników odżywczych, „odkłada” dojrzewanie na później. Opóźnione dojrzewanie lub niski wzrost mogą być pierwszym i jedynym sygnałem choroby.¹⁹
Ubytki, przebarwienia i większa podatność szkliwa na uszkodzenia, trwały ślad po niedoborach z okresu, gdy zęby się formowały. Często pierwszy zauważa je stomatolog.³ ⁴
Dziecko blade, wiecznie zmęczone, bez energii do zabawy. Niedobór żelaza wynikający z gorszego wchłaniania, nie z diety.⁷ ¹²
Rozdrażnienie, apatia, trudności z koncentracją i nauką. U nastolatków obraz bywa najbardziej mylący: zmęczenie, bóle głowy, gorsze samopoczucie, łatwo zrzucić na „taki wiek”.³ ¹²
- niski wzrost lub spadek na siatce centylowej bez uchwytnej przyczyny,
- opóźnione dojrzewanie,
- anemia, która nawraca mimo suplementacji żelaza,
- przewlekłe zaparcia z bólami brzucha i niską masą ciała,
- rodzic lub rodzeństwo z celiakią, cukrzyca typu 1 lub choroba tarczycy u dziecka.³ ⁸ ⁹ ¹²
U dorosłych celiakia rzadko wygląda „podręcznikowo”. Objawy pozajelitowe bywają wyraźniejsze niż jelitowe, dlatego pacjenci latami krążą między specjalistami.¹ ² ³
Objawy typowe
- przewlekłe wzdęcia, bóle brzucha, przelewanie,
- biegunki lub zaparcia,
- objawy „jak przy jelicie drażliwym”, celiakia potrafi latami nosić tę etykietę,² ³ ⁴
- niezamierzony spadek masy ciała.
Objawy nietypowe,
łatwe do przeoczenia
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Jeden z najczęstszych „cichych” objawów: w chwili rozpoznania celiakii niedokrwistość stwierdza się u około jednej trzeciej pacjentów.¹⁷ Działa to też w drugą stronę: wśród osób diagnozowanych z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza celiakię potwierdza się u około 3-6%.¹⁶
Anemia, która nie ma oczywistej przyczyny albo nawraca mimo leczenia żelazem, jest wskazaniem do diagnostyki celiakii.
Celiakia może dotykać układu nerwowego nawet u osób bez dolegliwości brzusznych.
Neuropatia obwodowa: mrowienie, drętwienie, zaburzenia czucia w dłoniach i stopach;w przeglądzie systematycznym opisywana nawet u kilkudziesięciu procent chorych (w zależności od badania do 39%), i może wyprzedzać objawy jelitowe.¹⁵ ²⁰
Ataksja glutenowa: postępujące problemy z równowagą i koordynacją ruchów;wśród chorych na celiakię dotyczy kilku procent (0-6%), ale jest ważna, bo bywa jedynym objawem reakcji na gluten.¹⁵
U części pacjentów ich częstość i nasilenie zmniejszają się po wprowadzeniu diety bezglutenowej.²⁰
„Zamglone” myślenie, problemy z doborem słów.²⁰
Gorsze wchłanianie wapnia i witaminy D odbija się na kościach. Zbyt niska gęstość kości „nietypowa dla wieku”, zwłaszcza u osoby przed pięćdziesiątką, bywa pierwszym uchwytnym śladem celiakii.¹ ³ ⁶
Silnie swędzące grudki i pęcherzyki na łokciach, kolanach, pośladkach i skórze głowy. Według metaanalizy występuje u około 7% chorych na celiakię i jest uznawana za jej skórną postać.¹⁸
Przypadkowo wykryte podwyższone ALT lub AST bez uchwytnej przyczyny, u części osób to od tego zaczyna się droga do rozpoznania.² ⁴
Nawracające afty, pieczenie języka, zajady, szczególnie istotne, gdy towarzyszą im niedobory.³ ⁴
Objawy depresyjne i lękowe obserwuje się u części chorych;mogą wynikać ze stanu zapalnego, niedoborów i obciążenia przewlekłą, nierozpoznaną chorobą.¹⁰
- „jelito drażliwe” i anemia lub niedobory,
- anemia oporna na suplementację,
- osteoporoza przed 50. rokiem życia,
- neuropatia lub zaburzenia równowagi bez uchwytnej przyczyny,
- podwyższone próby wątrobowe bez przyczyny,
- inna choroba autoimmunologiczna (Hashimoto, cukrzyca typu 1).¹ ² ⁴ ⁸
U kobiet celiakia najczęściej chowa się za trzema etykietami: „anemia od miesiączek”, „przemęczenie” i „niewyjaśnione problemy z płodnością”.² ⁴ ⁷
Objawy typowe
- wzdęcia, bóle brzucha, biegunki lub zaparcia,
- przewlekłe zmęczenie nieustępujące po odpoczynku,
- niedobór żelaza, niska ferrytyna, anemia.⁷
Objawy nietypowe,
łatwe do przeoczenia
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Obfite miesiączki rzeczywiście mogą powodować niedokrwistość i właśnie dlatego u kobiet nikt nie szuka dalej.
Sygnały, że przyczyna może leżeć we wchłanianiu: niedobór jest głęboki, wraca po odstawieniu suplementów, słabo reaguje na leczenie żelazem albo towarzyszą mu inne objawy z tej listy.⁷ ¹⁶
Celiakię warto uwzględnić w diagnostyce niepłodności niewyjaśnionej, zwłaszcza gdy współwystępują niedobory, anemia lub inne objawy.² ⁴
Nieleczona celiakia może mieć znaczenie dla przebiegu ciąży;przy nawracających poronieniach bez ustalonej przyczyny jest jedną z chorób do sprawdzenia.² ⁴
Nieregularne cykle, opóźniona pierwsza miesiączka u nastolatek, przedwczesna menopauza. Organizm w stanie przewlekłego niedożywienia „oszczędza” na funkcjach rozrodczych.² ⁴
Autoimmunologiczne choroby tarczycy (Hashimoto, Gravesa-Basedowa) należą do najczęstszych chorób współwystępujących z celiakią. Jeśli masz jedną chorobę autoimmunologiczną, ryzyko drugiej rośnie.⁸
U kobiet ryzyko osteoporozy i tak rośnie po menopauzie, celiakia może je przyspieszać o dekady przez gorsze wchłanianie wapnia i witaminy D.¹ ³ ⁶
Częsty, bagatelizowany efekt przewlekłego niedoboru żelaza.⁷
- anemia nawracająca mimo suplementacji, „od zawsze niska ferrytyna”,
- niepłodność lub poronienia bez ustalonej przyczyny,
- Hashimoto i jakiekolwiek objawy z tej listy,
- osteopenia lub osteoporoza przed menopauzą,
- przewlekłe zmęczenie z niedoborami.² ⁴ ⁷ ⁸
U mężczyzn celiakia bywa rozpoznawana później. Objawy nie pasują do stereotypu choroby, a anemii czy osteoporozy u mężczyzny często nikt nie łączy z jelitami.² ⁶
Objawy typowe
- przewlekłe biegunki lub zaparcia,
- bóle brzucha, wzdęcia,
- niezamierzony spadek masy ciała.² ³ ⁶
Objawy nietypowe,
łatwe do przeoczenia
Kliknij objaw, aby zobaczyć wyjaśnienie.
Mężczyźni nie tracą żelaza fizjologicznie, więc niedokrwistość z niedoboru żelaza u mężczyzny praktycznie zawsze ma konkretną przyczynę do znalezienia. Jedną z nich jest celiakia: wśród pacjentów z niedokrwistością z niedoboru żelaza potwierdza się ją u około 3-6%.² ⁶ ¹⁶
Osteoporoza kojarzy się z kobietami po menopauzie. U mężczyzny, zwłaszcza młodego, zawsze powinna uruchomić szukanie przyczyny, w tym oceny wchłaniania.¹ ² ⁶
Mrowienie i drętwienie kończyn, zaburzenia równowagi, bóle głowy, mgła mózgowa. Jak u wszystkich dorosłych, mogą wyprzedzać jakiekolwiek objawy jelitowe.¹⁵ ²⁰
Swędzące grudki i pęcherzyki (choroba Duhringa) na łokciach, kolanach, pośladkach. Pacjent trafia do dermatologa, a źródło problemu jest w reakcji na gluten.¹⁸
Spadek siły i wydolności, którego nie tłumaczy tryb życia, efekt niedoborów i przewlekłego stanu zapalnego.³ ⁶
Nieleczona celiakia pogarsza stan odżywienia i może wpływać na gospodarkę hormonalną, co pośrednio ma znaczenie także dla płodności mężczyzny.² ⁴
Nieprawidłowe ALT lub AST wykryte przy okazji badań okresowych, bez uchwytnej przyczyny.² ⁴
- anemia z niedoboru żelaza, zawsze,
- osteoporoza lub osteopenia, zwłaszcza przed 50. rokiem życia,
- przewlekłe objawy „jak jelito drażliwe” i niedobory,
- niewyjaśnione zmęczenie i spadek masy ciała,
- celiakia u rodzica, dziecka lub rodzeństwa.² ⁶ ⁹
Dlaczego u małego dziecka badanie przeciwciał celiakii bywa zawodne?
Celiakia u dzieci bywa czasem trudna do wykrycia. Dlaczego? Przeciwciała, których szukają testy z krwi, muszą najpierw powstać – a do tego potrzebują czasu i kontaktu organizmu z glutenem. Jeżeli dziecko dopiero od niedawna je produkty z glutenem, choroba mogła jeszcze nie zdążyć „włączyć” produkcji przeciwciał – wynik wyjdzie wtedy prawidłowy, choć celiakia może rozwinąć się później.²³
Na dodatek u dzieci przed 2. rokiem życia standardowe testy przeciwciał są mniej pewne. Metaanaliza pokazała, że bez rozszerzenia diagnostyki część najmłodszych dzieci z wczesną celiakią pozostaje bez rozpoznania.²³ Wniosek praktyczny: u dziecka z grupy ryzyka pojedynczy prawidłowy wynik przeciwciał niczego nie przesądza – badanie trzeba co jakiś czas ponawiać.³ ⁹
Czy u małego dziecka badanie genetyczne na celiakię jest wiarygodne?
Tak, badanie genetyczne daje wiarygodny wynik już od pierwszej doby życia. Warianty HLA-DQ2 i HLA-DQ8 towarzyszą dziecku od urodzenia i nie zmienią się nigdy. Można je oznaczyć w dowolnym wieku – bez względu na to, czy maluch je już gluten, w jakiej ilości i od kiedy. Co istotne, próbka to bezbolesny wymaz z policzka, który pobiera się bez trudu.
Wynik badania genów porządkuje dalszą opiekę w obu kierunkach:
- brak genów oznacza, że celiakia dziecku nie grozi – możesz oszczędzić mu cyklicznego kłucia i badań przeciwciał w przyszłości;
- obecność genów to sygnał, że dziecko wymaga czujności -wtedy okresowa kontrola przeciwciał, zaplanowana z pediatrą lub gastroenterologiem, ma pełne uzasadnienie.²⁴ ⁹
Ma to szczególne znaczenie w rodzinach, gdzie celiakię ma rodzic lub rodzeństwo, oraz u dzieci z cukrzycą typu 1 czy chorobą tarczycy – czyli wszędzie tam, gdzie pytanie „badać czy jeszcze poczekać?” powraca przy każdej infekcji, słabszym przybieraniu na wadze albo bólach brzucha.⁸ ⁹ Jedno badanie genów rozstrzyga, czy to pytanie w ogóle musi wracać.
Czy nietolerancja laktozy może być objawem celiakii?
Tak, celiakia bywa przyczyną nietolerancji laktozy. Laktaza, enzym rozkładający cukier mleczny, produkowana jest na samych szczytach kosmków jelitowych. To dokładnie ten fragment jelita, w który celiakia uderza najpierw. Kiedy kosmki zanikają, przestaje istnieć „fabryka” laktazy – i rozwija się wtórna nietolerancja laktozy.
Możesz wtedy zauważyć u siebie objawy nietolerancji laktozy:
- wzdęcia,
- przelewanie w brzuchu,
- biegunkę po mleku.
I to mimo że jeszcze niedawno nabiał nie sprawiał Ci najmniejszego kłopotu.²² Ta postać ma zwykle charakter przejściowy. Gdy dieta bezglutenowa da kosmkom czas na regenerację, tolerancja laktozy często się odbudowuje.
Jakie są inne przyczyny nietolerancji laktozy?
Medal ma jednak drugą stronę. Mniej więcej 30% dorosłych Polaków ma zapisaną w genach tzw. hipolaktazję typu dorosłego – pierwotną, trwałą formę nietolerancji laktozy, która z celiakią nie ma nic wspólnego.²¹ ²²
U tych osób aktywność laktazy z wiekiem naturalnie się obniża:
- w dzieciństwie mleko nie szkodziło ani trochę,
- po dwudziestce czy trzydziestce organizm znosi je coraz gorzej.
Właśnie dlatego ktoś potrafi „z dnia na dzień” przestać tolerować kawę z mlekiem, choć jego jelita są zupełnie zdrowe.
W praktyce: dolegliwości po nabiale mogą mieć u Ciebie dwie zupełnie odmienne przyczyny – zniszczone przez celiakię kosmki albo geny zarządzające laktazą. I każda wymaga innego postępowania.
Przy nietolerancji wtórnej wrogiem jest gluten, nie mleko; przy pierwotnej – odwrotnie. Dlatego, kiedy objawy brzuszne każą podejrzewać i gluten i laktozę, warto sprawdzić obie predyspozycje z jednej próbki – zwłaszcza że w pakiecie oba badania genetyczne wykonasz znacznie taniej.
Biegunka po mleku nie wskaże winnego – laktozy albo glutenu. Wskażą go badania DNA.
Wybierz badanie genetycznetest genetyczny
dla siebie
Test genetyczny na celiakię
Nietolerancja glutenu
Zakres badania
HLA DQ2.2, HLA DQ2.5, HLA DQ8
celiakia
LCT 13910, LCT 22018
nietolerancja laktozy
Wymaz z policzka pobierzesz łatwo w domu
Wynik do 7 dni roboczych
Zalecenia dietetyczne i jadłospis do wyniku pozytywnego
Cena badania
327 zł
Dostawa i odbiór w cenie, kurier/paczkomat
Ubezpieczenie próbki w cenie
Wybieram tylko celiakięPakiet „Zdrowe jelita”
Nietolerancja glutenu i laktozy
Zakres badania
HLA DQ2.2, HLA DQ2.5, HLA DQ8
celiakia
LCT 13910, LCT 22018
nietolerancja laktozy
Wymaz z policzka pobierzesz łatwo w domu
Wynik w 7-10 dni roboczych
Zalecenia dietetyczne i jadłospis do wyniku pozytywnego
Cena pakietu
554 zł
zamiast 654 zł
Oszczędzasz
100 zł
Dostawa i odbiór w cenie, kurier/paczkomat
Ubezpieczenie próbki w cenie
Najlepiej oceniane laboratorium
Międzynarodowa kontrola jakości
Jak długo czeka się na wynik badania genetycznego na celiakię?
Standardowy czas oczekiwania na wynik badania genetycznego na celiakię wynosi do 7 dni roboczych od momentu przyjęcia próbki do laboratorium.
Częste pytania dotyczące badania na celiakię
Źródła:
Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci: Celiakia – nowe rekomendacje diagnostyczne 2020.
NIDDK: Celiac Disease Tests.
Mayo Clinic: Celiac disease – diagnosis and treatment.
ESPGHAN: 2020 Guidelines for Diagnosing Coeliac Disease.
NHS: Coeliac disease – diagnosis, symptoms and complications.
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej / NIZP PZH-PIB: materiały dotyczące celiakii i diety bezglutenowej.
Treści na tej stronie zostały przygotowane przez zespół specjalistów laboratorium testDNA, które od ponad 20 lat zajmuje się badaniami DNA w Polsce. Naszą misją jest dostarczanie pacjentom rzetelnych informacji oraz nowoczesnych rozwiązań diagnostycznych.
W pracach nad materiałami edukacyjnymi uczestniczą lekarze, diagności laboratoryjni oraz konsultanci medyczni, którzy na co dzień wspierają kobiety po poronieniach i pary zmagające się z niepłodnością. Dzięki temu masz większą pewność, że informacje, które czytasz, są oparte na aktualnej wiedzy medycznej i praktyce klinicznej.
