Zespół łamliwego chromosomu X (FRAX)
Zespół łamliwego chromosomu X (inaczej FRAX lub łamliwy chromosom X) to zaburzenie spowodowane mutacją pojedynczego genu – FMR1. W wyniku tej nieprawidłowości genetycznej zaburzona zostaje synteza białka niezbędnego do prawidłowego rozwoju układu nerwowego i mózgu – FMRP. Jakie są objawy zespołu FRAX? Na czym polega diagnostyka i leczenie? Podpowiadamy!
Zespół łamliwego chromosomu X (FRAX) – autyzm
Spis treści
Zespół łamliwego chromosomu X, inaczej FRAX (z języka angielskiego: Fragile X Syndrome) stanowi jedną z częstych przyczyn autyzmu u dzieci [1]. Mutacja w genie FMR1, która przyczynia się do wywołania tego zaburzenia, powoduje, że zakłócona zostaje produkcja ważnego białka – FMRP (z języka angielskiego – Fragile X Mental Retardation Protein). Peptyd ten jest regulatorem biosyntezy białek w organizmie, w tym także tych, które są niezbędne do prawidłowego rozwoju mózgu. Brak białka FMRP w organizmie skutkuje upośledzeniem funkcji poznawczych i prowadzi do wystąpienia objawów ze spektrum autyzmu. Szacuje się, że nawet 35% dzieci z zespołem FRAX jest klasyfikowanych do diagnozy autyzmu!
Łamliwy chromosom X – dziedziczenie
Łamliwy chromosom X jest dziedziczny, zaburzenie jest wywołane mutacją dynamiczną. Co to oznacza? Mutacje dynamiczne to zmiany w genach, które narastają z każdym kolejnym pokoleniem. Oznacza to, że w kolejnych pokoleniach objawy choroby pojawiają się w coraz młodszym wieku. Z tego też powodu, mimo przeprowadzenia obszernego wywiadu rodzinnego, lekarz nie zawsze ma wiedzę na temat tego, czy w rodzinie chorego występowały podobne problemy.
W rodzinie, w której pojawił się łamliwy chromosom X, na przełomie kilku generacji może dojść do wystąpienia innych pokrewnych zespołów chorób genetycznych, takich jak FXS, FXPOI czy FXTAS [2]. U matki oraz babci dziecka z zespołem łamliwego chromosomu X charakterystycznym objawem jest tzw. wczesne klimakterium, czyli przedwczesne wygasanie funkcji jajników. Natomiast u dziadków dziecka chorego na łamliwy chromosom X, w wieku około 50-60 roku życia może się pojawić zespół FXTAS (zespół drżenia i ataksji związany z łamliwym chromosomem X).
Objawy FXTAS są niespecyficzne i trudne do wykrycia, należą do nich: drżenie kończyn, niestabilność chodu z upadkami, sztywność kończyn, zaburzenia funkcjonowania pęcherza, objawy parkinsonizmu, zaburzenia neuropsychiczne, zaburzenia erekcji, utrata słuchu, impotencja, spowolnienie ruchowe itp. Z tego też powodu wykrycie zespołu FRAX na podstawie wywiadu rodzinnego nie jest łatwe.
Zespół łamliwego chromosomu X (FRAX) – wczesne objawy
Łamliwy chromosom X (FRAX) jest bardzo trudny do wykrycia w wieku niemowlęcym. Objawy łamliwego chromosomu X wpisują się w zakres objawów autyzmu i są to:
- dziwne zachowania, np. ataki złości, nadpobudliwość ruchowa,
- niechęć do nawiązywania kontaktu wzrokowego,
- nieprawidłowe napięcie mięśniowe,
- opóźnienie psychoruchowe,
- refluks żołądkowo-przełykowy,
- regres mowy,
- słaba socjalizacja,
- stereotypie ruchowe,
- trudności w skupieniu uwagi,
- zbyt niska jak na wiek waga.
Objawy łamliwego chromosomu X nasilają się z wiekiem.
Łamliwy chromosom X – objawy u chłopców
Zespół łamliwego chromosomu X (FRAX) należy do chorób genetycznych sprzężonych z płcią – ponieważ u osobników płci męskiej występuje tylko jeden chromosom X, objawy zespołu łamliwego chromosomu X u chłopców są bardziej nasilone niż u dziewczynek.
Łamliwy chromosom X u dziewczynki może się objawiać poprzez łagodne opóźnienie rozwoju. Charakterystyczne dla zespołu FRAX są także nieznacznie powiększone małżowiny uszne i wydłużona twarz oraz zaburzenia zachowania o charakterze depresyjnym.
Z kolei objawy zespołu FRAX u chłopców to:
- ataki padaczki,
- gładka, aksamitna skóra (tzw. velvet skin),
- niepełnosprawność intelektualna (przejawiająca się np. poprzez objawy ze spektrum autyzmu i/lub trudności w nauce),
- nieprawidłowe napięcie mięśniowe,
- odstające małżowiny uszne, wydłużona twarz,
- płaskostopie,
- powiększenie jąder,
- skrzywienie kręgosłupa,
- stereotypowa lub powtarzalna mowa,
- zaburzenia w zachowaniu – ADHD, autoagresja, depresja.
Dla dorosłych mężczyzn z łamliwym chromosomem X charakterystyczny objaw to powiększenie jąder oraz niskie IQ.
Zespół łamliwego chromosomu X (FRAX) – diagnostyka
Ponieważ zespół FRAX to choroba genetyczna, diagnostyka tego zaburzenia opiera się o badania genetyczne dziecka. Próbkę do testu DNA, który jest w stanie wykryć mutacje prowadzące do powstania zespołu FRAX stanowi krew obwodowa, pobrana z żyły odłokciowej pacjenta.
Badania genetyczne w kierunku łamliwego chromosomu X są zalecane dla osób, u których wystąpiły niepokojące objawy, takie jak niepełnosprawność intelektualna czy nadmierna ruchliwość. Wykonuje się je także u dzieci z objawami ze spektrum autyzmu.
Jakie badania genetyczne wykonać, by wykryć zespół łamliwego chromosomu X (FRAX)?
Zespół łamliwego chromosomu X (FRAX) – badania
W Laboratorium testDNA mogą Państwo wykonać specjalne testy genetyczne, których celem jest wykrycie mutacji w genie FMR1. Badanie FRAX można wykonać zarówno u chłopców, jak i u dziewczynek.
Objawy autyzmu – jakie badania warto jeszcze wykonać?
Poza badaniem FRAX, w Laboratorium testDNA mogą Państwo wykonać także inne genetyczne badania na autyzm, mające na celu odkrycie przyczyn opóźnionego rozwoju intelektualnego:.
Każde z poniższych badań zawiera:
📲 konsultację wyniku z lekarzem genetykiem pediatrą – dr Magdaleną Anną Janeczko
🏠 organizację pobrania próbki do badania w domu pacjenta lub w pobliskim punkcie pobrań (bezpłatnie!)
⭐ Panel NGS 'AUTYZM PODSTAWOWY’ – 224 geny mogące powodować zaburzenia rozwoju intelektualnego
⭐ Badanie mikromacierzy – mikrodelecje i mikroduplikacje ze szczególnym uwzględnieniem 227 genów związanych z objawami autyzmu
⭐⭐⭐⭐⭐ BADANIE WES
To najszersze z możliwych do wykonania pakietów badań genetycznych,w kierunku określenia przyczyny autyzmu jakie są dostępne na rynku!
Oferujemy trzy rodzaje badań WES:
Badanie WES STANDARD, BADANIE WES PREMIUM oraz badanie WES COMPLEX. Jaka jest różnica między tymi badaniami?
WES Standard | |||
|---|---|---|---|
| Rodzaj próbki | krew | krew | krew/sucha kropla krwi |
| Konsultacja z genetykiem przed badaniem |  | | |
| Zmiany w eksonach | | | |
| Zmiany w intronach | | | |
| Zmiany CNV w ramach eksonu | | | |
| Zmiany CNV w ramach intronów | |  | |
| Istotne klinicznie regulatorowe RNA | | | |
| Zastępuje badanie mikromacierzy (aCGH) | | | |
| Mutacje punktowe w mtDNA | | | |
| Sprawdzenie wybranych mutacji dynamicznych (powiązanych z chorobami nerwowo-mięśniowymi i neurodegeneracyjnymi) | | | |
| Możliwość rozszerzenia badania o raport wrażliwości na leki (farmakogentyka) | | | |
| Raportowane zmiany patogenne, prawdopodobnie patogenne oraz VUS | | | |
| Raportowane wariantów patogennych i potencjalnie patogennych, niezwiązanych ze wskazaniem do badania (secondary finding) | | | |
| Badanie biochemiczne potwierdzające wykrytą chorobę metaboliczną (wybrane biomarkery) | | | |
| Czas oczekiwania na wynik | 4-5 tygodni | 10 tygodni | 7-10 tygodni |
Cena: 5587 zł | Cena: 6270zł | Cena: 5587 zł | |
👉 Standardowe badanie WES analizuje najlepiej poznaną część DNA pacjenta, czyli eksony. Poszukuje w nich niebezpiecznych zmian, które będzie można uznać za przyczynę objawów. Badanie WES jest bardzo precyzyjne – każdy gen jest sprawdzany kilkadziesiąt razy, aby mieć pewność co do jego budowy. Dzięki temu wynik jest wartościowy dla lekarza genetyka, który na jego podstawie może podstawić diagnozę danej choroby i zadecydować o dalszym leczeniu.
👉Badania WES PREMIUM oraz WES COMPLEX to badanie WES o rozszerzonym zakresie. Oprócz zmian w eksonach sprawdza dodatkowo zmiany w intronach.
Analiza dotyczy tylko tych zmian w intronach, których działanie jest dobrze poznane, opisane i mogą mieć znaczenie dla diagnozy pacjenta. Pomija się natomiast części intronów, których działania nauka na razie nie potrafi zinterpretować – takie informacje wprowadziłyby jedynie zamieszanie i utrudniły postawienie rozpoznania.
👉Badanie WES COMPLEX to innowacja na rynku badań diagnostycznych. Jest to pierwsze dostępne w Polsce badanie o podejściu tzw. multiomicznym. W trakcie jednej analizy, z jednej pobranej próbki wykonywane jest zarówno bardzo szerokie badanie WES oraz kariotyp molekularny (mikromacierze), a w przypadku wykrycia nieprawidłowości w genach, które mogą odpowiadać za chorobę metaboliczną przeprowadzane jest również badanie biochemiczne. To badanie z kolei umożliwia określenie, czy choroba metaboliczna „jest aktywna” i jak bardzo jest zaawansowana. Widzimy to po poziomie metabolitów we krwi pacjenta.
👉 Bardzo ważnym aspektem podczas wyboru badania WES są certyfikaty, które posiada laboratorium wykonujące analizy. Dlaczego certyfikaty są tak istotne? Ponieważ świadczą o tym, że laboratorium stosuje procedury i wyśrubowane standardy, które zapewniają wiarygodność wyników. Dla pacjenta oznacza to po prostu pewność diagnozy i to, że nic nie zostało przeoczone.
Badania genetyczne, które Państwu proponujemy, wykonywane są przez najlepszych specjalistów w renomowanych ośrodkach. Ich jakość potwierdzają liczne certyfikaty. Każdy wynik badania DNA jest omawiany przez lekarza genetyka (podczas telefonicznej bezpłatnej konsultacji).
Zadzwoń i porozmawiaj ze specjalistą – to nie zobowiązuje Cię do zakupu badania WES.
Zobacz też:
Źródła:
- Lisik M. Z., 2014. Molekularne podłoże zaburzeń ze spektrum autyzmu. Psychiatria Polska; 48(4): 689–700.
- Hagerman P. J., Hagerman R. J., 2004. The fragile-X premutation: A maturing perspective. American Journal of Human Genetics; 74: 805–816.
Redakcja testDNA
Treści na tej stronie zostały przygotowane przez zespół redakcyjny testDNA. Są one opiniowane i zatwierdzane zgodnie z najnowszą wiedzą medyczną przez naszych ekspertów.
Naszą misją jest dostarczanie pacjentom rzetelnych informacji oraz nowoczesnych rozwiązań diagnostycznych.
W pracach nad materiałami edukacyjnymi uczestniczą lekarze, diagności laboratoryjni oraz konsultanci medyczni, którzy na co dzień wspierają pacjentów. Dzięki temu masz większą pewność, że informacje, które czytasz, są oparte na aktualnej wiedzy medycznej i praktyce klinicznej.
